به خائيدن استخوان ماكيان و تدرو كنند كه فلفل و نمك و هيل سوده بر آن پاشيده برهان نمايند و بايد كه در علاج اهمال ننمايند كه اكثار اكل طين مزاج كل بدن فاسد مىكند و دلالت مىكند بر آن طعامى كه عفن گردد و از آن حادث شود افساد مزاج معده بعده مؤدى به استسقا گردد . اقوال بعض مجربين : [ شيخ ] شيخ مىفرمايد واجب است كه تنقيه‌ى خلط موجب شهوت فاسد نمايند و از تدبير مجرب اين است كه ماهى شور و ترب در سكنجبين تر كرده بخورند و بر آن آبى كه در آن لوبياى سرخ و نمك و شبت و حرف تخم خرفه جوشانيده باشند نيم‌گرم نوشيده قى كنند و گاهى در آن طين موجود و زعفران سه درم داخل كرده مىشود و در يك ماه يك بار يا دو بار قى كنند بعد از آن معجون هليله به جوز جندم استعمال نمايند و از آنچه در اين به آب نافع است خائيدن زيره‌ى سياه و نانخواه بر نهار و بعد طعام خوردن سفوف آنها است و يا قاقله ضعار و كبار و كبابه هر واحد يك درم و مثل همه شكر هر روز بخورند و از ادويه‌ى مركب به جفت بلوط كه شديد النفع است مثل اين دواست جفت بلوط هشت درم صبر شانزده درم حشيش غافث شش درم بيخ اذخر چهار درم هر دو درم همه را كوفته در دو رطل آب بجوشانند تا نصف بماند هر روز ثلث رطل تا سه روز متواتر بنوشند . و ايضاً جفت بلوط و درم انيسون سه درم مويز منقى هفت درم هليله‌ى سياه هليله آمله هر واحد پنج درم خبث الحديد كوفته چند بار در سركه نند تر كرده در هر بار بر تا به بريان نموده ده درم همه را در شب اوقيه شراب غفص و هشت اوقيه‌ى آب بجوشانند تا نصف بماند و بر نهار در هفت روز بدهند و اما در علاج شهوت طين واجب است تنقيه‌ى خلط مستدعى آن به مقى مذكور مثل آنكه بعد خوردن ماهى نمك سود به آب لوبيا و شبت و ترب قى نمايند . و ايضاً آنچه قويتر از اين باشد فريب اين است . و اگر احتياج به اسهال نيز افتد به كار برند و از اين قبيل است تنقيه تبريد و حب برنگ كابلى و نمك نفطى كه آن نافع است و خصوصاً اگر در اين جا كرم شكم باشند بعد از آن ادويه‌ى كه در آن خبث الحديد بر داخل باشد و غير آن كه در قرابادين مذكور است استعمال نمايند و بايد كه از مصطكى و زيره‌ى كرمانى و نانخواه علك ساخته بخايند و قاقلين هر واحد يك درم شكر طرز مثل همه بر نهار بخورند و بر آن آب نيم‌گرم به مرات كثير اندك اندك بنوشند و از آنچه براى ايشان تجربه كرده شد اين معجون است هليله آمله جوز جندم مصطكى قاقله‌ى كبار نانخواه زنجبيل در عسل بسرشند و قبل طعام و بعد آن به قدر جوز بخورند و از تدبير جيد در آن اين است كه صاحب او را قى كنانند و اصلاح مزاج معده‌ى او كنند بعد از آن بگيرند طين جيد و در آب حل كنند و در آن ادويه‌ى مقى كه طعم آنها ظاهر نباشد داخل كنند بعده در آن نمك به قدر ذائقه داخل نموده در آفتاب خشك نمايند و مشتهى طين لزوم تناول او كند آن‌قدر كه در آن دوا از يك شربت يا يك نيم شربت زياده نباشد پس آن را قى خواهد كرد به مع چيزى كه خورده است و خصوصاً اگر در آن چيزى مهيج قى مثل كبريت و مانند آن باشد كه از خوردن گل نفرت خواهد نمود . و بعضى زعم كرده‌اند كه نافع ترين چيزى كه حق تعالى براى دفع اشتهاى طين پيدا كرده اين است كه بر نهار بچه‌ى كبوتر بريان بخورند و بعد طعام اندك اندك بدان تنقل كنند و تنقل به نانخواه بسيار عجيب است و همچنين بادام تلخ . و بعضى ادعا كرده‌اند كه اگر يك سكوره روغن كنجد بنوشند قطع شهوت رديه نمايد پس سزاوار است كه در اين باب اعتماد بر تجربه نمايند نه بر قياس و از آنچه ايشان را نفع مىكند و قائم مقام طين باشد و عوض او بخورند جوز جندم و مص ملحات است و اگرچه از سنگريزه باشد و نشاسته گندم و خصوصاً تلخ تجربه كرده شده و از آنچه براى ايشان مجرب است بگيرند نبيند عفص هشت اوقيه‌ى بجوشانند تا نصف رطل بماند و صاف نموده بر نهار يك هفته بنوشند و از آنچه در نفل استعمال او واجب است پسته و مويز و شاه‌بلوط و كشمش است و براى بعضى از ايشان تجربه كرده‌اند تناول زيرباج كه در آن ماهى كوچك و پياز و كروبياذريت مغسول و افاويه مثل فلفل و زنجبيل و سداب باشد . و گويند كه اين براى آن شديد النفع است . [ مسيحى ] مسيحى گويد كه تحريك قى نمايند بعد خوردن ماهى شور يا تازه به آب مطبوخ لوبياى سرخ و شبت به اندك نمك جريش و قدرى ترب و از اين آب يك رطل گرفته و سكنجبين سه اوقيه داخل كرده نيم گرم بنوشند و قى كنند و چون معده اندك تنقيه يابد اين مطبوخ بنوشند جفت بلوط سه درم انيسون سه درم مويز منقى هفت درم باقى اجزا و تركيب اين در قول شيخ گذشت مگر هليله‌ى كابلى پنج درم در اين نسخه زياده است و طعام زياج گوشت بره يك ساله يا ماكيان نرم باشد و بعد شرب و دواء اللعم مطيب تبوابل و انار بر رطب بنوشند بعده اين و استعمال نمايند ايارج فيقرا شش درم هليله‌ى سياه هليله آمله هر واحد يك درم كوفته بيخته به عسل سرشته نهار به آب گرم كه در آن مصطكى و انيسون و نعنع جوشانيده باشند بخورند و ايام كثير استعمال نمايند حتى كه شهوت رديه زائل شهود و علك كه ادويه‌ى آن در قول شيخ گذشت بخايند و آب او فرو ريزند و كذا سفوف قاقلين مسطور يك مثقال نهار بخورند و آب نيم گرم بر آن نوشند و هرگاه كثرت اكل طين به فساد معده روقوع در استسفا انجامد اين مطبوخ بياشامند جفت بلوط هشت درم باقى همان است كه در قول شيخ مسطور شد . [ ايلاقى و جرجانى ] ايلاقى و جرجانى گويند كه اگر صاحب مرض زن حامله